360. باب يۈز تۇرانە ماختالغان ئادەمنىڭ مەغرۇرلىنىپ ئۆزىنى بىلەلمەي قېلىش خەۋپى بولسا ئۇنى يۈزتۇرانە ماختاشنىڭ ياخشى ئەمەسلىكى، ئۇنداق بولمىسا ئۇنى ئالدىدا ماختاشنىڭ دۇرۇسلۇقى توغرىسىدا

ھەدىسنىڭ مۇھىم نۇقتىسى: يۈزىچىلاپ ماختاشتىن نەھيى قىلىنغان. بۇ ماختالسا مەغرۇرلىنىپ، ئۇچۇپ كېتىدىغان كىشىلەرگە قارىتىلغان بولۇپ، ماختالسا مەغرۇرلىنىپ كەتمەيدىغان ھەمدە پايدىسى تېگىدىغان ئىشلاردا ماختىسا بولىۋېرىدىغانلىقى.

ھەدىسنىڭ مۇھىم نۇقتىسى: كىشىلەرنى ئۇلاردا يوق نەرسە بىلەن قارىسىغا ماختاشتىن نەھيى قىلىنغان. ئەگەر بىرەرسىنى ماختاشقا مەجبۇر بولۇپ قالسا، شۇ كىشىدە بولۇشى مۇمكىن بولغان نەرسىلەر بىلەن ماختاپ: «پەمىمچە ئۇ كىشى مۇنداقراق»، دېگەندەك سۆزلەرنى قىلسۇن. چۈنكى، كىشىلەرنىڭ ھەقىقىي ماھىيىتىنى ئاللاھ تائالا بىلىدۇ.

― مۇسلىم رىۋايەت قىلغان.

مانا بۇ ھەدىسلەر يۈزتۇرانە ماختاشنى مەنئى قىلىش ھەققىدىكى ھەدىسلەر بولۇپ، بۇنىڭ دۇرۇسلۇقى ھەققىدە كەلگەن ھەدىسلەرمۇ بار. ئۆلىمالار بۇ ھەدىسلەرنى تەتبىقلاپ مۇنداق دېگەن: « ئەگەر ماختالغۇچى كىشى ئىمان ئېتىقادى كامىل، ئىستىقامەتلىك، مەرىپەتلىك ئىنسان بولۇپ بىراۋنىڭ ماختىشى بىلەن مەغرۇرلىنىپ كەتمەيدىغان، ئۆزىنى يوقىتىپ ئۇچۇپ كەتمەيدىغان كىشى بولسا ماختاش ھاراممۇ ئەمەس، مەكرۇھمۇ ئەمەس. ئەگەر ئۇنداق بولمىسا ئۇ كىشىنى يۈزتۇرانە ماختاش قاتتىق مەنئى قىلىنىدۇ.

يۈزتۇرانە ماختاشنىڭ دۇرۇسلۇقى ھەققىدىكى ھەدىسلەرنىڭ بىرى شۇكى، ئەبۇ بەكرىگە رەسۇلۇللاھ: « أرْجُو أنْ تَكُونَ مِنْهُمْ » « مەن سېنىڭ جەننەتكە كىرىشىڭ ئۈچۈن جەننەتنىڭ ھەممە ئىشىكلىرىدىن چاقىرىلغۇچىلاردىن بولۇشۇڭنى ئۈمىد قىلىمەن » ، دېگەن.

يەنە بىر ھەدىستە: « لَسْتَ مِنْهُمْ » « سەن تەكەببۇرلۇق قىلىپ تونىنى سۆرەپ يۈرگۈچىلەردىن ئەمەس سەن »، د ېگەن.

يەنە ئۇمەر ئىبن خەتتابقا: « مَا رَآكَ الشَّيْطَانُ سَالِكاً فَجًّا إلاَّ سلكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّك » « شەيتان سېنىڭ قايسى بىر يولدا ماڭغانلىقىڭنى كۆرسە، ئۇ سەن ماڭغان يولنى تاشلاپ باشقا بىر يولدا ماڭىدۇ »، د ېگەن.

ھەدىسنىڭ مۇھىم نۇقتىسى: مەدداھلارنىڭ سۆزلىرىگە قۇلاق سالماسلىق ۋە ئۇلارنىڭ مەدھىيىسىنى مۇكاپاتلىماسلىق. «مەدداھلارنىڭ يۈزىگە توپا چېچىش ۋە تاش ئېتىش»، دېگەن سۆزمۇ بار. بۇ مەدھىيىنى خۇشامەت ياكى كەسپ قورالىغا ئايلاندۇرۇۋېلىشنى ياكى ماختالغان كىشىنىڭ مەغرۇرلىنىپ، ھاكاۋۇرلۇق قىلىشىنى چەكلەش ئۈچۈندۇر. ئالىملار يۇقىرىقى ھەدىسلەرنىڭ مەزمۇنىنى بىرلەشتۈرۈپ ئېيتىدۇ: ئەگەر ماختالغان كىشى مەدھىيىگە ئالدىنىپ، مەغرۇرلىنىپ كەتمەيدىغان ئىمانى كامىل كىشى بولسا، بۇ كىشىنى مەدھىيىلەش ھارام ئەمەس. ئەگەر يۇقىرىقىدەك كىشى بولمىسا، ئۇنى يۈزىچىلاپ ماختاش قاتتىق چەكلىنىدۇ. مانا يۇقىرىقى تەپسىلاتلارغا ئاساسەن ھەر خىل ھەدىسلەر كەلگەن بولۇپ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەبۇ بەكرىگە: « أَرْجُو اَنْ تَكُونَ مِنْهُمْ » «سېنىڭ ئۇلارنىڭ (يەنى جەننەتنىڭ ھەممە ئىشىكلىرىدىن چاقىرىلىدىغان كىشىلەرنىڭ) جۈملىسىدىن بولۇشىڭنى ئۈمىد قىلىمەن»، دېگەن سۆزى ۋە يەنە باشقا ھەدىستىكى: « لَسْتَ مِنْهُمْ » «سەن ئۇلارنىڭ (يەنى، ئىشتىنىنى ھاكاۋۇرلۇقتىن ئۇزۇن كىيىدىغان كىشىلەرنىڭ) جۈملىسىدىن ئەمەس»، دېگەن سۆزلىرى، شۇنىڭدەك ئۇمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا: « مَارَآكَ الشَّيْطَانُ سَالِكًا فَجًّا اِلاَّ سَلَكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّكَ » «سەن بىرەر كوچىدا ماڭساڭ، شەيتان سەن ماڭغان كوچىدا ماڭماي، باشقا كوچىدا ماڭىدۇ»، دېگەن سۆزلىرىمۇ يوللۇق مەدھىيىلەرنىڭ جۈملىسىدىندۇر.